Over Raskolnikov - interview

Ik werd direct verleid door het hoofdpersonage Raskolnikov. Zijn denken wordt voortdurend fijnzinnig en precies neergeschreven. Zonder denken geeft hij de éne keer grootmoedig zijn laatste geld aan een armoedzaaier. Een andere keer ligt hij te ijlen in zijn bed en is achterdochtig dat een onderzoeksrechter hem zou kunnen doorzien. Daartegenover plaatsen we de onderzoeksrechter die zich aan de voorgeschreven gedragsregels van het rechtssysteem moet houden, die met veel geslijm en sluwheid de ander tot bekentenissen probeert te overhalen. Hij gaat gebukt onder zijn perfectiedrang, zijn eigen grootspraak, zijn voortdurende schijnbare vriendelijkheid. Beiden hebben hun eigen strategieën. Ze bouwen gedachten-constructies op om hun tegenstander te verleiden in een valstrik. En hoe meer ze elkaars schaakzetten doorhebben, hoe groter het wederzijds respect. Na een geruime tijd weten zij niet meer of de slimme schaker, die tegenover hen zit, meer een vriend is dan een vijand. Ik hou van de constructies in het boek. De stappen bedenken om een doel te bereiken. Zich op voorhand concentreren op de schietschijf. De pijl iets hoger mikken om toch het middelpunt te bereiken. Of stappen van de tegenpartij voor zijn. De onderzoeksrechter maakt plannen in zijn hoofd. Eerste zet daar, een tweede zet, gevolgd door..., derde zet. Plots zie ik een mogelijke tegenaanval. Ik her-denk mijn plannen. Ik plaats twee zetten ervoor en de tegenaanval wordt onmogelijk. En dan... hij doet een prachtige tegenzet. Mijn plan valt in duigen. Mijn tegenpartner keldert mijn voorbedacht systeem.
En soms nemen deze personages, deze toneelspelers grote of kleine omwegen. Door de omwegen toe te laten, ontdekken ze nieuwe feiten. Het is mooi: een omweg nemen in de stad niet wetend waarom je niet direct op je doel afgaat. Dolen in het rond en plots wordt je oog afgeleid, je verlaat een vorige denkpiste, je geeft een denkconstructie op voor een nieuwe weg.
Jezelf voor schut zetten?
Dolen op een schaakbord.
Er loopt een man tegen me op die mij vierkant uitlacht. Hij vindt zichzelf geweldig.
Het is de onderzoeksrechter, die vervormd is door zijn schijnvriendelijkheid.
Het spel meespelen?
Of durven de grote mond open te trekken. Zich positioneren.
Niet nadenken over de gevolgen, maar radicaal tegen iemands zijn schenen stampen.
Of misschien toch, daarna zeggen: het is maar een grapje.
Geen compromis? Weg van het katholieke geven en nemen. Weg van het goed en fout.
Radicaliteit waar ben je gebleven?
Een bijl nemen en ...hak.
Of gewoon zomaar de reactie van een ander testen door iets te bekennen wat je nooit gedaan hebt.

© ivan vrambout